انزوای اجتماعی و فضای مجازی!
| نمایش گزارش |
احمد بخارایی:
۱. ریشههای انزوا و ماهیت گرایش به فضای مجازی
* انزوا به عنوان پیامد طبیعی: در جامعهای که مشارکت سیاسی و اجتماعی معنای واقعی ندارد، انزوای اجتماعی به طور طبیعی بروز پیدا میکند.
* واکنش به جای کنش: گرایش جوانان به شبکههای مجازی بیش از آنکه ناشی از جاذبه این فضاها باشد، حاصل دافعههای موجود در جامعه است. این رفتار بیش از آنکه یک «کنش آگاهانه» یا انتخاب عقلانی باشد، یک «واکنش» به شرایط اجتماعی حاکم است.
* #مکانیسم_دفاعی: جوانان چون از جامعه طرد میشوند، دچار انزوای اجتماعی شده و به عنوان یک مکانیسم دفاعی برای جبران این انزوا، خود را در شبکههای اجتماعی سرگرم میکنند.
* اولویت روابط عینی: تقویت روابط اجتماعی در بعد ملموس و عینی (خانواده، مدرسه، دوستان) بر بعد مجازی برتری دارد و اگر این روابط در دنیای واقعی تقویت نشوند، فضای مجازی هرگز نمیتواند جایگزین آن شود. فضای مجازی فرع بر امور واقعی و عینی است، نه جایگزین آنها.
۲. بحران در نهادهای اجتماعی و آموزشی
* ناکارآمدی رسانهها: او با اشاره به رسانهها و صداوسیما میپرسد که آیا با این حجم از شبکهها، کارکرد مناسبی داشته یا توانستهاند اعتماد عمومی و مخاطب واقعی جذب کنند؟ پاسخ او منفی است و معتقد است ابعاد اجتماعی در همهجا دچار اختلال است.
* وضعیت بحرانی آموزش: این وضعیت تنها به آموزش و پرورش محدود نمیشود و دانشگاه نیز به همان سرنوشت دچار است. او میانگین معدل دانشآموزان دبیرستانهای دولتی (که به زیر ۱۰ رسیده) را فاجعهای میداند که در هیچ جامعهای مشابه ندارد.
* فقدان گروه مرجع: وقتی کودک و نوجوان فاقد گروه مرجع باشد و رها شود، در وضعیت «آنومیک» یا بیهنجاری قرار میگیرد.
۳. اقتصاد، سیاست و مشارکت اجتماعی
* مشارکت_سیاسی: کاهش مشارکت در انتخابات مجلس (به زیر ۵۰ درصد و در تهران به زیر ۱۰ درصد) که نشانهای از بحران است و نبود مقبولیت موجب بینیازی از مشارکت شده است.
* خودی و غیرخودی در اقتصاد: نگاهی که افراد را به خودی و غیرخودی تقسیم میکند، بسیاری را از چرخه اجتماعی و اقتصادی دفع میکند و مراتب اجتماعی نه بر اساس شایستگی، بلکه بر اساس «خودیسالاری» شکل میگیرد.
* بیتوجهی به متخصصان: خشکسالی و وضعیت امروز محصول نگاهی است که در ۴۰ تا ۵۰ سال گذشته حاکم بوده و در آن صدای متخصصان شنیده نشده است.
۴. نتیجهگیری درباره کارکرد فضای مجازی
* ابزار وابسته به بستر: فضای مجازی یک وسیله و ابزار است؛ اگر در یک فضای سالم به کار گرفته شود، میتواند برای افزایش مشارکت و کاهش آسیبها مفید باشد.
* عدم کارایی در جامعه بحرانزده: اما در جامعهای که افراد از سر ناچاری و به دلیل دافعههای نظام اجتماعی به سمت فضای مجازی میروند، نمیتوان انتظار داشت این فضا نقش سازندهای ایفا کند. نظامی که نمیتواند از امکانات واقعی خود (مانند آموزش و پرورش یا نفت) استفاده کند، نمیتواند بهره درستی از فضای مجازی ببرد.
