احمد بخارایی: جنگ است و شور و هیجان! تودهها و حتی برخی مدعیان روشنفکری هم درگیر هیجان شدهاند به گونهای که «اعدام» دهشتناک معترضان دی ماه هم به حاشیه و سایه رفتهاست. عجب شرایطی!!! جامعه با تغییرات مواجه شده است. تغییرات معطوف به جنگ در ماههای اخیر در سه مقطع زمانی، عمدتا دو گونه است: درونجنگی و برونجنگی.
منظور از «درونجنگی»، شور و هیجانی آمیخته با ایدئولوژی مذهبی و از نوع شور حسینی در زمان جنگ است که جنبهی فراگیر پیدا کرد و حتی گریبان بسیاری از مدعیان روشنفکری علاوه بر تودههای مردم را گرفت. در این زمان تنشهای گوناگون اجتماعی به تنش «امنیت وجودی» تقلیل پیدا کرد و اذهان و نگاهها و مواضع عمدتاً معطوف به پاسخگویی به حملهی نیروی خارجی بود. بر این اساس تجمعات شبانه شکل گرفت. در این ایام، بسیاری از مطالبات مردم به حالت تعلیق درآمد تا در فرصت دیگری مطرح شوند. البته در همین ایام صدای اعتراض و مطالبهگری بسیاری از مردم به گوش حاکمیت نمیرسید زیرا احساسات ضد دشمن، غلیان کرده بود و مدافعان جنگ اجازه نمیدادند صدای اعتراض منتقدان به وضع موجود در جامعه انعکاس یابد. اینها عوارض «درونجنگی» بود که طبیعتاً زمان کوتاهی به اندازه زمان جنگ دارند.
اما تغییرات و عوارض «برونجنگی» آن چیزی است که پس از پایان یافتن جنگ گریبان جامعه را میگیرد. بر این اساس طبقهی متوسط و طبقهی پایین که هر کدام به نحوی با جنگ، زاویه داشتند یا از جنگ آسیب دیدهاند پس از پایان یافتن جنگ، با شدت مطالبهگری خواهند کرد. در این فضای پس از جنگ، دیگر نمیتوان به سهولت و صرفاً با شور حسینی تورم ۱۳۰ درصدی خوراکیها و عدم مشارکت اقتصادی چند ده میلیون نفر و نرخ روزافزون بیکاری را تحمل کرد در صورتی که افزایش حقوق حداکثر ۲۰ درصد بودهاست. قشر متوسط که در پساجنگ رمضان، نحیف و لاغر شدهبود و در تجمعات شبانه حضور فعال نداشت و منتقد وضع موجود بود و احساس کرده بود که با افت سرمایهی اجتماعی مواجه شده است پس از جنگ با صدای بلند، مطالبهگری خواهد کرد زیرا «جنگ شناختی» در ایام جنگ، نتوانست قلههای ذهنی بسیاری از افراد طبقهی متوسط را تسخیر کند. طبقهی متوسط که احساس میکرد در این جنگ با تهدید هویت فردی و اجتماعی مواجه شده است پس از جنگ با شدت به صحنه میآید تا فریاد بزند که در دوران جنگ، «همگرایی» نداشته است و واقعیت به طور یکپارچه بیان نشدهاست و هجمهی تصاویر حکومتی در رسانههای داخلی، واقعیت را تقطیع کرده است.
پس از طبقهی متوسط، طبقهی پایین جامعه در ایام پس از جنگ با واقعیتی مواجه خواهد شد که احساس میکند امنیت اقتصادیشان به شدت تهدید میشود. بنابراین طبقات اجتماعی هر یک به اعتباری در دوران پس از جنگ به صحنه خواهند آمد و رفتارشان و کنشهای اجتماعیشان متناسب با دوران «برونجنگی» شکل خواهدگرفت.