فریاد معیشت ریشهی ناآرامیهای دی ۱۴۰۴!
گفتوگوی روزنامه «جهان صنعت» با احمد بخارایی دربارهی زمینههای «اعتراضات دی ۱۴۰۴» | منتشر شده در ۲۰ دی ۱۴۰۴
| نمایش گزارش |
احمد بخارایی: هیچ پدیده اجتماعی تکعاملی نیست. مجموعهای از عوامل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دستبهدست هم میدهند تا یک رخداد اجتماعی شکل بگیرد. اعتراضات اخیر نیز دارای سابقه و ریشههای متعدد است. از منظر اجتماعی، هنگامی که در دانشگاهها حراست نقش اول و آخر را دارد، دانشجویان و اعضای هیات علمی ناراضی هستند و فضا به لحاظ علمی محدود میشود. در آموزش و پرورش نیز شرایط با نقدهای جدی روبهرو است. از بعد سیاسی، بحران در انتخاباتهای اخیر مشهود بوده است؛ در انتخابات مجلس مشارکت زیر ۴۰درصد و در انتخابات ریاستجمهوری نهایتا زیر ۵۰درصد بوده است. از نظر اقتصادی، در طول ۱۴دولت و ۱۲مجلس گذشته، شکاف طبقاتی و تبعیض عمیقتر شده، گرانی و فقر افزایش یافته و افراد زیر خط فقر بیشتر شدهاند بنابراین آنچه امروز مشاهده میشود، ریشه تاریخی داشته و محصول چند عامل همزمان است.
همواره رخدادهای اجتماعی علاوه بر فشارهای ساختاری نیازمند یک جرقه هستند. این جرقهها معمولا جنبه عمومی دارند و در شرایط کنونی، مساله معیشت و گرانی همان جرقه است که به «بشکه باروت» تعبیر میشود. این جرقه موجب اعتصابات و شروع حرکتهای اجتماعی شده است. اعتصابات اولیه از بازاریها آغاز شده و ریشه اقتصادی و معیشتی داشته اما گسترش آن به سطح جامعه، تابآوری معنادار جامعه را کاهش داده است. در چنین شرایطی جامعه به نقطه جوش رسیده است؛ حالتی که ماهیت آن از اعتراضات آبان و دی سال۱۴۰۱ کاملا متفاوت است. این اعتراضات نشان میدهند که جامعه در مسائل سیاسی ممکن است تابآوری داشته باشد اما در مسائل اقتصادی و معیشتی که نیازهای اولیه افراد باید تامین شود، تابآوری محدود است. بحران اقتصادی یک شبه ایجاد نشده و فساد و ناهنجاریهای ساختاری ریشهدار است.
سکوت طولانیمدت جامعه باعث شده است که خشم به صورت ناگهانی بروز کند. اعتراضات اخیر ماهیت اقتصادی و معیشتی دارند و گستردگی آن بیسابقه است بهویژه مشارکت بازاریان که طی بیش از چهار دهه اخیر در چنین ابعادی مشاهده نشده است. این نشان میدهد که ساختار اقتصادی ایران در بحران است و این بحران یک شبه پدید نیامده و با ابلاغیهای نیز رفع نخواهد شد. باتوجه به این شرایط انتظار میرود اعتراضات در آینده نزدیک گسترش یابد، مگر آنکه شیوه مدیریت مسوولان تغییر کند و پاسخگو باشد. ماهیت اعتراضات فعلی نشاندهنده ریشههای تاریخی و ساختاری مشکلات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است و بدون اصلاحات بنیادی، فشارها و نارضایتیها ادامه خواهد یافت.
